G‘aybullayeva L.S.  Jamiyatda yoshlar falsafiy tafakkurini oshirishda mahallaning o‘rni // Falsafa va huquq. Ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy-ma’rifiy falsafiy-huquqlari jurnal. –Toshkent, 2024. –№ 1.–Б.151-154. (09.00.00; №15).

Har bir jamiyat o'zining muayyan taraqqiyot yo'lini belgilab olishida taraxan rivojlanib kelgan ijtimoiy institutlarga tayanadi. Mana shundan institut sifatida bir necha asrlardan buyon xalqimizning hayotida chuqur iz qoldirgan mahalla tizimi o'zining noyobligi bilan ajralib turadi. Mahallada yoshlar faolligini oshirishda kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish bo'yicha belgilangan vazifalarni amalga oshirish, islohotlar taqdiri va samaradorligi qanday intellektual kuchlarga bog‘liqligini chuqur o'rganish lozim. Chunki har tomonlama bilimli, ma'naviyatli, barkamol avlodni tarbiyalash davlatimiz faoliyatining eng muhim yo'nalishlaridan biri bo'lib kelgan va shunday bo'lib kelmoqda. Keyingi yilarda ilm-fanda yoshlar faolligini oshirishning nazariy-fundamental, amaliy-metodologik asoslarini takomillashtirishga qaratilgan ko'plab tadqiqotlar olib borilmoqda. Xususan, mahallada yoshlar faolligini oshirishda, ma'naviy-intellektual qadriyatlar tizimini yuksaltirishning samarali texnologiyalarini ishlab chiqish, ularning faol harakat komponentlari klassifikatsiyasini ishlab chiqishga doir ilmiy izlanishlar shular jumlasidandir. Shu bilan birga, milliy manfaatlar tizimidan kelib chiqqan holda, yoshlar faolligini yuksaltirishning xalqaro standartlarini joriy etish hamda yoshlar hayotiy faoliyatining sifat ko'rsatkichlarini belgilash darajasining falsafiy jihatlarini tadqiq qilish zaruriyatini saqlab qolmoqda.

G‘aybullayeva L.S.  Jamiyatda yoshlar siyosiy faolligini oshirishda mahalla institutining falsafiy mohiyati // O‘zMU xabarlari. –Toshkent, –2023.–№1/2. –Б. 90-92. (09.00.02; №14).

Yoshlarning jamiyatda siyosiy faollik darajasining oshib borishi bu davlat islohotlarining jadallik bilan amalga oshib borayotganligini ko‘rsatadi. Bunda jarayon yoshlarning siyosiy tafakkuri, siyosiy ongining o‘sishiga, ijtimoiy munosabatlar tizimida mahalla instituti bilan hamkorlik aloqalarini kuchaytirishga keng yo‘l ochadi. Yangi O‘zbekistondagi yoshlarning siyosiy faol qatlam sifatida faoliyat olib borishida davlat tomonidan yaratilib berilayotgan keng imkoniyatlar muhim ahamiyatga ega bo‘lib hisoblanadi. O‘zbek yoshlari bugun siyosiy faollik assoida davlat boshqaruvida, mahallalardagi yetakchi lavozimlarda ishlashi o‘zining ijobiy samarasini bermoqda. Bu masalalar maqolada zamonaviy tarzda ilmiy tadqiq etilib, falsafiy tomondan o‘rganilgan.

Ғайбуллаева Л.С. Маҳаллаларда ёшлар сиёсий фаоллигини оширишда фалсафий тафаккурнинг роли // Falsafa va huquq. Ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy-ma’rifiy falsafiy-huquqlari jurnal. –Toshkent,2023. – № 2.–Б.126-130. (09.00.00; №15). 

Янги Ўзбекистоннинг ислоҳотлари ҳар бир соҳада ўзининг самарали ютуқлари билан ёш алводнинг фалсафий онгига миллий ғурур билан кириб бормоқда. Жамиятдаги янгиланишлар орқали ёшлар ўзларининг вокеликка сиёсий фаоллиги билан ёндашиб, халқнинг тарихан шаклланган юксак фалсафий тафаккурини теран англаб етди. Мана шундай сиёсий фаол ёшлар юртимизнинг барча маҳаллаларида етакчилик ва лидерлик фаолияти билан ижтимоий, иқтисодий, маънавий, ҳуқуқий ва бошқа соҳаларнинг ривожига ҳисса қўшаётганлиги қувонарли ҳолдир. Кундан-кунда жаҳон ёшлари билан теппа-тенг инновацион ғоялар асосида ўзининг ишбилармонлиги, тадбиркорлиги, ташаббускорлиги асосида жамиятда ютуқларга эришаётган фарзандларимиз илм-фанга асосланиб фаолият олиб бормоқда. Бугун жамиятда “ёшларни кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликка кенг жалб этиш, замонавий касб-ҳунарлар, рақамли иқтисодиёт кўникмаларини пухта эгаллашлари учун кўшимча шарт-шароитлар яратиш, уларни иш билан таъминлаш жараёнларига кўмаклашишни янги босқичга кўтаришга эришиш” давлатимизнинг бош мақсадига айланди. Уларнинг фаол қатлам сифатидаги изланишларини доимий рағбатлантириб бориш, сиёсий фаоллигини ошириш ўзига хос мачадлар йўлида хизмат қила бошлади.

Safarov Sh. So'z yasash tizimlari qiyosiga kognitiv yondashuv. maqola

Kalit so‘zlar: madaniyat, qiyosiy tahlil, asimmetriya, so‘z yasash, prototip, kognivizm.

Demak, yasama so‘z yoki har qanday derivatni lisoniy tafakkur faoliyat  “mahsuli”, shu faoliyat oqibatida yaratilgan “asar” sifatida qarash lozim bo‘ladi. Yasama birlik G.Gegel taklif qilgan uchlik  “ijodkor sub’ekt asar iste’molchi sub’ekt” uchligi (Gegel 1977: 383) doirasida “madaniy belgi” mundarijasiga ega hodisa maqomida qaralishi kerak.

Ismailov Akmal Rustamovich,

Independent Postgraduate, Samarkand State Institute of Foreign Languages. An active member of Alberta Teachers of English as a Second Language (ATESL), Canada.

Key words: emotional intelligence, cognitive processes, emotions, behaviour, communication, reactions.

Ismailov A. Hissiy aql va uning bilish jarayonlari bilan aloqasi. 

Исмаилов А. Эмоциональный интеллект и его связь с когнитивными процессами.

Geografik nomlar, ya’ni toponimlarda o‘lka tarixi, etnografiyasi va tabiati haqidagi ma’lumotlar saqlanib qoladi. Kishi o‘z hayotini yashab turgan qishlog’i, mahallasi va shahridan ajratgan holda tasavvur qilolmaydi. Demak, inson hayoti toponimlar bilan uzviy bog`liq. Shu ma’noda ushbu maqolalar to‘plami kitobxonlarning o‘z o‘lkalarini yanada ko‘proq bilib olishlariga yordam beradi deb umid qilamiz.

Aslida leksik maydon nazariyasi birinchi marta nemis olimi J.Trier tomonidan 1931 yil 12 martda ma’lum qilingan. Trierning aytishicha so‘zlar boshqa bir, ya’ni o‘sha maydonga daxldor bo‘lgan so‘zlarga bo‘lgan munosabati orqali o‘z ma’nosini yaratadi. Bir maydonga tegishli bo‘lgan so‘zlarning birining ma’nosi kengayishi natijasida boshqa bir so‘zning ma’nosining torayishiga olib keladi. Agar ma’lum so‘z semantik o‘zgarishga duchor bo‘ladigan bo‘lsa, leksik maydondagi barcha so‘zlar mazmuni o‘zgaradi. Trierning nazariyasi bo‘yicha leksik maydon bu oson aniqlanadigan yopiq yig‘indi bo‘lib unga hech qanday boshqa bir ma’no qo‘shish mumkin emas.

Ma’lum tushunchani grammatik va leksik birliklar vositasida ifodalanishiga grammatik leksik maydon deyiladi.

"Xorijiy filologiya" jurnalidan, 1-son, 2020

Tiyran fikrli olima Gulnoz Xollieva o‘z kitobida to‘g‘ri ta’kidlaganidek, aksariyat rivojlangan mamlakatlarda qiyosiy adabiyotshunoslik fanining darsliklari yaratilgan, adabiy komparativistikaning turli jihatlariga oid jiddiy tadqiqotlar yaratilib kelinmoqda. Ammo, o‘zbek adabiyotshunosligida bu borada hanuz darslik yaratish tugul, qiyoslash metodi nazariyasi, metodologiyasi va amaliy metodlari ishlab chiqilmagan. Muallif o‘rinli ta’kidlaganidek, bu sohada endi ilk qadamlar qo‘yilmoqda, A.Qosimov va boshqalarning hammualliflikdagi o‘quv qo‘llanmasi, D.Bahronovaning ispan tilida chop etilgan asarlari paydo bo‘ldi. Afsuski, hamon yaratilayotgan va himoya qilinayotgan o‘nlab dissertatsiyalarning xulosalari, natijalari umumlashtirilmasdan qolib ketmoqda (fanning ishlab chiqarish, bu erda, ta’lim sohasi bilan uzilishi kuzatiladi), ular orasida hali nazariy jihatdan mustahkam ishlanmagan qiyosiy metodga tayanilgan holda himoya qilinayotgan xom ishlar ham uchraydi. 

Tarjima mahorati

“Shohona bog`” deb nomlangan salmoqli, bejirim tarzda “Yevropa nasriy adabiyoti antologiyasi” rukni ostida “Turon-Iqbol” nashriyotida chop etilgan tarjima asarlar to`plami nafaqat nashr sifati, balki mazmuni bilan ham kishi e`tiborini tortadi. Ushbu kitobga jamlangan asarlar tarjimoni Eshqobil Vali yozuvchi, shoir, tarjimon, adabiyotshunos va noshir, Samarqand adabiy muhitining taniqli vakili.

Ushbu maqolada kelajaki buyuk davlatni barpo etishda yosh avlodni kitobxonlikka jalb etish, estetik madaniyati va ideali yuksak bo`lgan shaxs oldiga oliyjanob vazifa, yoshlarning ijodkorlik tuyg`ularini ruyobga chiqarish, ular o`rtasida kitobxonlikni rivojlantirish haqida so`z yuritilgan.

Kalit so`zlar va iboralar: kitobxonlikni rivojlantirish, estetik madaniyat, yoshlar ijodkorligini, ahloqiy tarbiya, badiiy adabiyot.